Miejsce Metody /…/ – Magdalena Stępień

Artykuł pochodzi z 2006 roku i jest przedrukiem tekstu opublikowanego  w pierwszym serwisie  spimr.pl, aktywnym do 2010 r.  Od czasu, gdy powstał, kilka razy zmieniła się koncepcja  i takoż programy nauczania. Po drodze nauczanie zintegrowane,  któremu zadedykowała go autorka, zamieniono na edukację wczesnoszkolną. W Nowej Podstawie Programowej 2017, termin nauczanie zintegrowane wróciło do łask...  czytamy tam m.in.:  

"W szkole podstawowej na I etapie edukacyjnym, obejmującym klasy I–III – edukacja wczesnoszkolna, realizowana jest w formie kształcenia zintegrowanego."

Wygląda na to, że - zwłaszcza w zakresie treści uniwersalnych, związanych z Metodą Rytmiki - artykuł Magdaleny Stępień jest nadal bardzo aktualny... Przekonajcie się sami /i koniecznie porównajcie z aktualnymi zapisami w podstawie programowej, czyli po reformie 2017. Czy nie wydaje się Wam, że zdecydowanie wyraźnie pojawiło się ponownie miejsce dla pedagogów specjalności RYTMIKA? /ostatnie zdanie artykułu można "żywcem" wykorzystać w każdej petycji do władz, domagającej się stworzenia przestrzeni do działania naszych pedagogów na polu edukacji ogólnej. /ej/ 

Magdalena Stępień
Akademia Muzyczna im.Fryderyka Chopina – Warszawa, 2006 /obecnie – dr hab. prof. UMFC/.

Miejsce Metody Dalcroze’a w nauczaniu zintegrowanym w klasach I – III szkoły podstawowej /2006/
Koncepcja rytmiki stworzona na początku ubiegłego wieku przez Emila Jaques – Dalcroze’a miała w swoim założeniu być metodą, której celem było nie tylko wykształcenie sprawnego muzyka, ale przede wszystkim wychowanie świadomego, wrażliwego człowieka. E. Jaques-Dalcroze w jednym ze swoich artykułów napisał: „wydaje się, że rytmika powołana jest do tego, by dzięki doświadczeniu wynikłemu z tworzenia się ścisłych relacji pomiędzy strefami mózgowymi i nerwowymi zjednoczyć – w dalekiej jeszcze przyszłości – wszystkie życiowe siły człowieka”.

Ideą Metody Dalcroze’a było objęcie wszystkich dzieci powszechnym kształceniem muzycznym. Marzył, aby muzyka stała się „organiczną częścią życia szkolnego”. Dzięki temu, że tradycja dalcrozowska jest do dziś w Polsce nadal bardzo silna, rytmika jest obecna niemal w każdym przedszkolu. (stan z 2006 roku -EJ)

Rytmika, będąca niezwykle cennym elementem wychowania przedszkolnego, mogłaby z powodzeniem zostać wykorzystana również w dalszym kształceniu – na etapie szkoły podstawowej, a szczególnie w ramach nauczania zintegrowanego w klasach I – III. Niestety, obecnie zastosowanie Metody Dalcroze’a w polskiej szkole ograniczone jest tylko do szkół muzycznych i baletowych, w których daje wymierne efekty dydaktyczne.

Wykorzystanie metody w jej pełnym kształcie jest w szkole podstawowej  /szkolnictwie powszechnym/ w zasadzie niemożliwe, gdyż poza zajęciami muzyczno-ruchowymi zakłada ona systematyczną naukę solfeżu metodą absolutną oraz naukę improwizacji instrumentalnej. Wybrane elementy metody mogłyby  jednak  z całą pewnością znaleźć zastosowanie na tym etapie powszechnego wychowania muzycznego.

Ruch
Ruch przy muzyce, najbardziej charakterystyczny element metody rytmiki, jest jedną z podstawowych form kontaktu małego dziecka z muzyką. Z racji tego, że muzyka sama w sobie posiada cechy kinetyczne, takie jak: dynamika, rytmiczność, metryczność, działa na słuchacza aktywizująco. To oddziaływanie ujawnia się mimowolnie poprzez ruch lub gestykulację podczas słuchania utworu. Takie reakcje szczególnie często widoczne są u dzieci, ponieważ
potrzeba ruchu jest jedną z ich głównych potrzeb rozwojowych.
Ruch w sposób naturalny wyzwala emocje związane z przeżywaniem muzyki:
– kształci poczucie rytmu,
– koordynację ruchową,
– rozwija wyobraźnię,
– w sposób atrakcyjny kształtuje procesy myślowe
Jest niewyczerpanym źródłem radości.
Rytmika
– angażuje, a przez to i rozwija wiele zdolności intelektualnych równocześnie, w tym samym czasie
– wszystko to dzieje się podczas zabawy, a więc w atmosferze zaufania i radości.
Improwizacja
Szczególnie cennym elementem Metody Dalcroze’a, który z powodzeniem można zastosować w nauczaniu muzyki w szkole podstawowej jest improwizacja. Może ona dotyczyć zarówno ruchu, jak i śpiewu, a także gry na prostych instrumentach. Chęć i umiejętność improwizowania – tak naturalne u dzieci przedszkolnych – jeśli nie są rozwijane, mają tendencję do stopniowego zanikania wraz z wiekiem. Dziecko coraz bardziej krytycznie ocenia własne osiągnięcia, także własną twórczość. Stopniowe praktyczne poznawanie praw i reguł rządzących muzyką, które ma miejsce podczas systematycznie wprowadzanej swobodnej lub kierowanej improwizacji, pozwala osiągać wyniki satysfakcjonujące młodego „twórcę”. Umiejętność improwizacji przekłada się na inne dziedziny życia, a zdolność twórczego, otwartego myślenia owocuje w każdej sferze działalności.
Wspomniane formy działań, takie jak zabawy muzyczno-ruchowe czy różnego rodzaju zabawy wykorzystujące improwizację muzyczną lub muzyczno-ruchową, mogą być zastosowane także do aktywizacji percepcji muzyki.

Zabawy związane z ustaloną reakcją na określony element muzyki lub zjawisko muzyczne naturalnie kształcą umiejętność dostrzegania procesów i zjawisk w obrębie muzyki.

Rytmika znakomicie „wpisuje się” w nauczanie zintegrowane w klasach I – III szkoły podstawowej. Zabawy muzyczno-ruchowe stanowią doskonałe uzupełnienie treści innych nauczanych dziedzin.

Pomagają

  • wprowadzać nowe wiadomości,
  • utrwalać wiedzę
  • zdobywać nowe umiejętności.

Integracja, będąca założeniem nauczania w klasach I – III,  dotyczy treści, celów, metod nauczania i form aktywności dzieci w ramach zaplanowanych bloków tematycznych.

Zakres treści jest bardzo szeroki. Dotyczy

  • pór roku,
  • świąt,
  • zainteresowań dzieci
  • ich najbliższego otoczenia.

Dzięki temu tematyka i treści zabaw ruchowych, muzyczno-ruchowych i piosenek są bardzo zróżnicowane. Pozwala to stale utrzymać uwagę dzieci na względnie wysokim poziomie.

Większość pedagogów nauczania zintegrowanego nie posiada, niestety, wystarczających kompetencji do prowadzenia zajęć muzycznych. W związku z tym nie prowadzi ich wcale lub prawie wcale.

Efektem tego jest zapaść w dziedzinie wychowania muzycznego na etapie pierwszych trzech lat szkoły podstawowej.

Miejmy nadzieję, że wysiłki środowiska muzycznego zmierzające do wyodrębnienia z nauczania zintegrowanego godziny przeznaczonej na muzykę prowadzoną przez fachowca wkrótce uwieńczone zostaną powodzeniem.

Materiały powiązane:

  1. Struktura treści nauczania – Edukacja wczesnoszkolna 2017.pdf
  2. Materiały szkoleniowe dotyczące wdrażania podstawy programowej wychowania przedszkolnego i edukacji wczesnoszkolnej.pdf
  3. Podstawa Programowa 2017

Wstęp i redakcja  –  Ewa Jakubowska  2017

2 myśli nt. „Miejsce Metody /…/ – Magdalena Stępień”

Dodaj komentarz